Okul Tükenmişliğini Yordamada Okula Bağlanma, Bilişsel Esneklik ve Mükemmeliyetçiliğin Rolü


Özet Görüntüleme: 27 / PDF İndirme: 25

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.18108709

Anahtar Kelimeler:

bilişsel esneklik, mükemmeliyetçilik, okula bağlanma, okul tükenmişliği, yordama

Özet

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin okula bağlanma (okula bağlanma, öğretmene bağlanma, arkadaşa bağlanma) bilişsel esneklik ve mükemmeliyetçilik (olumlu mükemmeliyetçilik, olumsuz mükemmeliyetçilik) düzeylerinin, okul tükenmişlik (okul etkinliklerinden kaynaklı tükenmişlik, aileden kaynaklı tükenmişlik, okulda yetersizlik, okula ilgi kaybı) düzeylerini yordayıp yordamadığını belirlemektir. Bu amaçla 2020-2021 eğitim-öğretim yılı birinci döneminde toplam 422 ortaokul öğrencisinden uygun örnekleme yöntemi ile veri toplanmıştır. Araştırma sonuçları, ortaokul öğrencilerinde okula bağlanma alt boyutlarından arkadaşa bağlanma ve öğretmene bağlanmanın, okul tükenmişliği toplam puanı ve tüm alt boyutlarının (okul etkinliklerinden kaynaklı tükenmişlik, aileden kaynaklı tükenmişlik, okulda yetersizlik, okula ilgi kaybı) anlamlı birer yordayıcısı olduğunu ortaya koymuştur. Bunun yanı sıra, ortaokul öğrencilerinde olumsuz mükemmeliyetçiliğin okul tükenmişliği toplam puanı ve okul tükenmişliği alt boyutlarından okul etkinliklerinden kaynaklı tükenmişliğin ve okula ilgi kaybının anlamlı yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Olumlu mükemmeliyetçiliğin ise okul tükenmişliği alt boyutlarından okulda yetersizliğin anlamlı bir yordayıcısı olduğu saptanmıştır. Son olarak, ortaokul öğrencilerinde bilişsel esnekliğin okul tükenmişliği alt boyutlarından okulda yetersizlik ve okula ilgi kaybı alt boyutlarının anlamlı yordayıcısı olduğu ortaya konulmuştur. Araştırma sonuçları alanyazın ışığında tartışılmış ve buna ilişkin öneriler sunulmuştur. Ortaokul öğrencilerinin arkadaşlarına ve öğretmenlerine bağlanma düzeylerini arttıracak etkinliklere, uygulamalara öncelik verilmesinin ve bu yönde gerekli düzenlemelerin yapılmasının, öğrencilerin okul tükenmişliklerinin azalmasına katkı sunması beklenmektedir.

Referanslar

Altuntaş, S. ve Sezer, Ö. (2017). Ortaokul öğrencilerinin okula bağlanmalarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 83-97. https://doi.org/10.17679/inuefd.295722

Ascher, C. (1987). The ninth grade: a precarious time for potential dropout. ERIC Clearing house on Urban Education. (ERIC Document Reproduction Service No. ED 284 922).

Atayeter, B. (2020). Ebeveynlerin bilişsel esneklik ve mükemmeliyetçilik düzeyleri ile okul öncesi dönem çocuklarının mizaç özellikleri arasındaki ilişki (Tez No. 609078) [Yüksek Lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Avara, K. (2015). Ortaöğretim öğrencilerinde akademik güdülenmenin yordayıcısı olarak akademik öz-yeterlilik, kariyer kararı yetkinlik beklentisi ve okul tükenmişliği (Tez No. 412359) [Yüksek Lisans tezi, Mevlâna Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Aypay, A. (2011). İlköğretim II. kademe öğrencileri için okul tükenmişliği ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 11(2), 511-527.

Aypay, A., Durmuş, E. ve Aybek, E. C. (2016). Akran zorbalığı, okul tükenmişliği ve ebeveyn izlemesi arasındaki ilişki. Journal of International Social Research, 9(43), 1389-1396. https://doi.org/10.17719/jisr.20164317709

Bedel, A. ve Ulubey, E. (2015). Ergenlerde başa çıkma stratejilerini açıklamada bilişsel esnekliğin rolü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 14(55), 291-300. https://doi.org/10.17755/esosder.91623

Bull, R. ve Scerif, G. (2001). Executive functioning as a predictor of children’s mathematics ability: Inhibition, switching, and working memory. Developmental Neuropsychology 19, 273-293. https://doi.org/10.1207/S15326942DN1903_3

Burns, J. (1983). The spouse who is a perfectionist. Medical Aspects of Human Sexuality, 17, 219-230.

Canas, J. J., Fajardo, I. ve Salmeron, L. (2006). Cognitive flexibility. International encyclopedia of ergonomics and human factors, 1(3), 297-301.

Cañas, J.J., Quesada, J.F., Antolí, A. ve Fajardo, I. (2003). Cognitive flexibility and adaptability to environmental changes in dynamic complex problem-solving tasks. Ergonomics, 46, 482. https://doi.org/10.1080/0014013031000061640

Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3. baskı). Wiley.

Coleman, P. ve Collinge, J. (1991). In the Web: Internal and external influences affecting school improvement. School Effectiveness and School Improvement, 2, 262–285. https://doi.org/10.1080/0924345910020402

Çakar, F. S. ve Karataş, Z. (2017). Ergenlerin okula bağlanmalarının yordayıcıları olarak benlik saygısı, okul öfkesi ve yaşam doyumu. Eğitim ve Bilim, 42(189), 121-136.

Çakmak, A. ve Şahin, H. (2017). Ortaokula devam eden öğrencilerin algıladıkları sosyal desteğin okul tükenmişliğine etkisinin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(61), 569-582.

Çam, Z., Deniz, K. Z. ve Kurnaz, A. (2014). Okul tükenmişliği: Algılanan sosyal destek, mükemmeliyetçilik ve stres değişkenlerine dayalı bir yapısal eşitlik modeli sınaması. Eğitim ve Bilim Dergisi, 39(173), 313-327.

Çelikkaleli, Ö. (2014). Bilişsel Esneklik Ölçeği’nin Geçerlik ve Güvenirliği. Eğitim ve Bilim, 39(176) 339-346.

Çokluk, Ö. Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik, SPSS ve LİSREL uygulamaları. Pegem Akademi.

Deák, G. O. (2004). The development of cognitive flexibility and language abilities. Advances in Child Development and Behavior, 31, 271-327. https://doi.org/10.1016/S0065-2407(03)31007-9

Ekstrom, R. B., Goertz, M. E., Pollack, J. M. ve Rock, D. A. (1986). Who drops out of high school and why?: Findings from an international study. Teachers College Record, 87, 356–373. https://doi.org/10.1177/016146818608700308

Enns, M. W. ve Cox, B. J. (2002). The nature and assessment of perfectionism: A critical analysis. In G. L. Flett ve P. L. Hewitt (Eds.), Perfectionism: Theory, research, and treatment (pp. 33–62). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10458-002

Firestone, W. (1989). Beyond order and expectations in high schools: serving at-risk youth. Educational Leadership, 46, 41-46.

Goodenow, C. (1991). The sense of belonging and its relationship to academic motivation among preand early adolescent students. Paper presented at the Annual Conference of the American Educational Research Association, Chicago, IL, 3-7 April.

Gottfredson, D. (1986) An Assessment of a Delinquency Prevention Demonstration with Both Individual and Environmental Interventions, (Report No. 361).National Institution for Juvenile Justice and Delinquency Prevention (Dept. of Justice/LEAA), Washington, DC. (ERIC Document Reproduction Service No.ED 385 089. https://doi.org/10.1037/e450912004-001

Greenberg, M. (1983). The nature and importance of attachment relationships to parents and peers during adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 12, 373-38. https://doi.org/10.1007/BF02088721

Gündüz, Z. B. (2016). Ortaöğretim öğrencilerinin okul tükenmişliği ile kendine saygı ve anne baba tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Tez No. 440425) [Yüksek Lisans tezi, Karabük Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Güneş, A. (2016). Okul tükenmişliğinin yordanmasında psikolojik dayanıklılık ve problem çözme becerileri (Tez No. 440721) [Yüksek Lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Hayatbini, N., Knauft, K. ve Kalia, V. (2021). Cognitive reappraisal moderates the relationship between perfectionism and cognitive flexibility. Journal of Clinical Psychology, 77(7), 1685-1699. https://doi.org/10.1002/jclp.23124

Hewitt, P. L. ve Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the self and social contexts: Conceptualization, assessment, and association with psychopathology. Journal of Personality and Social Psychology, 60(3), 456–470. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.3.456

Hill, L. G. ve Werner, N. E. (2006). Affiliative motivation, school attachment, and aggression in school. Psychology in the Schools, 43(2), 231-246.

Hollender, M. H. (1965). Perfectionism. Comprehensive psychiatry, 6(2), 94-103. https://doi.org/10.1016/S0010-440X(65)80016-5

Jacques, S. ve Zelazo, P. D. (2005). Language and the development of cognitive flexibility: Implications for theory of mind. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195159912.003.0008

Kaplancı, B. (2018). İlkokul öğrencilerinin sorumluluk düzeylerinin okula bağlanma ve okul doyumu bakımından incelenmesi (Tez No. 504032) [Yüksek Lisans tezi, Sakarya Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Karababa, A., Oral, T. ve Dilmaç, B. (2018). Ortaokul öğrencilerinde okula bağlılığın yordanmasında algılanan sosyal destek ve değerin rolü. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 33(2), 269-279. https://doi.org/10.16986/HUJE.2017028440

Karakaya, M., Sarıaslan, E. ve Kahraman, B. (2022). Factor affecting secondary

school students’ level of school attachment: School burnout. International Journal of Scholars in Education, 5(1), 49-59. https://doi.org/10.52134/ueader.1113515

Karasar, N. (2009) Bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Yayınları.

Kayiş, A. R. ve Satıcı, S. A. (2019). Ergenlerde Okula Bağlanmanın Utangaçlık ve Akademik Güdülenme Arasındaki İlişkideki Aracılık Rolü. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 521-533. https://doi.org/10.17679/inuefd.461393

Kırdök, O. (2004). Olumlu ve olumsuz mükemmeliyetçilik ölçeği geliştirme çalışması. (Tez No. 145988) [Yüksek Lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

Kottman, T. ve Ashby, J. (2000). Perfectionistic children and adolescents: Implications for school counselors. Professional School Counseling, 3(3), 182-198.

Kutsal, D. ve Bilge, F. (2012). A study on the burnout and social support levels of high school students. Education and Science, 37(164), 283–297.

Martin, M. M. ve Rubin, R. B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports, 76, 623-626.

Midgley, C, Anderman, E. ve Hicks, L. (1995). Differences between elementary and middle school teachers and students: A goal theory approach. Journal of Early Adolescence, 15, 90-113. https://doi.org/10.1177/0272431695015001006

Midgley, C, Feldlaufer, H. ve Eccles, J. S. (1989). Student/teacher relations and attitudes towards mathematics before and after the transition to junior high school. Child Development, 90, 981-992. https://doi.org/10.2307/1131038

Mouton, S. G., Hawkins, J., McPherson, R. H. ve Copley, J. (2006). School attachment: Perspectives of low‐attached high school students. Educational Psychology, 16(3), 297-304. https://doi.org/10.1080/0144341960160306

Nazarzadeh, R. S., Fazeli, M., Aval, M. M. ve Shourch, R. M. (2015). Effectiveness of cognitive-behavior therapy on cognitive flexibility in perfectionist. Psychology, 6(14), 1780. https://doi.org/10.4236/psych.2015.614174

Payne, J. W., Bettman, J. R. ve Johnson, E. J. (1993). The Adaptive Decision Maker. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139173933

Özdemir, Y. (2015). Ortaokul öğrencilerinde okul tükenmişliği: Ödev, okula bağlılık ve akademik motivasyonun rolü. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(1), 27-35.

Roeser, R. W., Midgley, C. ve Urdan, T. C. (1996). Perceptions of the school psychological environment and early adolescents’ psychological and behavioral functioning in school: The mediating role of goals and belonging. Journal of educational psychology, 88(3), 408. https://doi.org/10.1037/0022-0663.88.3.408

Salmela-Aro, K., Kiuru, N., Leskinen, E. ve Nurmi, J. E. (2009). School burnout inventory (SBI): reliability and validity. European journal of psychological assessment, 25(1), 48-64. https://doi.org/10.1027/1015-5759.25.1.48

Savi, F. (2011). Çocuk ve Ergenler İçin Okula Bağlanma Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İlköğretim Online, 10(1), 1-11.

Schaufeli, W. B., Salanova, M., Gonzalez-Roma, V., ve Bakker, A.B. (2002). The measurement of engagement and burnout: A confirmative analytic approach. Journal of Happiness Studies, 3, 71-92.

Scott, W. A. (1962). Cognitive complexity and cognitive flexibility. Sociometry, 405- 414. https://doi.org/10.2307/2785779

Seçer, I. ve Gençdoğan, B. (2012). Ortaöğretim öğrencilerinde okul tükenmişliğinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Turkish Journal of Education, 1(2), 25-37.

Seeley, K. (1985). Gifted adolescents: potential and problems. NASSP Bulletin,69, 75-78. https://doi.org/10.1177/019263658506948211

Şahan, B. ve Duy, B. (2017). Okul tükenmişliği: okula bağlanma, sosyal destek ve öz yeterliliğin yordayıcı rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1249-1270. https://doi.org/10.17860/mersinefd.297590

Taş, S. ve Deniz, S. (2018). Sekizinci sınıf öğrencilerinin matematiğe yönelik öğrenilmiş çaresizliklerinin yordanması: Problem çözme becerisi ve bilişsel esneklik. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 9(3), 581-617.

Timarova, S. ve Salaets, H. (2011). Learning styles, motivation and cognitive flexibility in interpreter training: Self-selection and aptitude. Interpreting, 13, 31-52. https://doi.org/10.1075/intp.13.1.03tim

Tuominen-Soini, H., Salmela-Aro, K. ve Niemivirta, M. (2008). Achievement goal orientations and well-being. Learning and Instruction, 18, 251–266. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2007.05.003

Yang, H. J. (2004). Factors affecting student burnout and academic achievement in multiple enrollment programs in Taiwan’s technical–vocational colleges. International Journal of Educational Development, 24(3), 283-301. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2003.12.001

Yıldız, V. A. ve Kılıç, D. (2020). Investigation of School Burnout and School Attachment among Secondary School Students. Educational Sciences: Theory and Practice, 20(3), 44-55.

İndir

Yayınlanmış

31-12-2025

Nasıl Atıf Yapılır

ÖZEN, G., & TOPRAK, E. (2025). Okul Tükenmişliğini Yordamada Okula Bağlanma, Bilişsel Esneklik ve Mükemmeliyetçiliğin Rolü. International Journal of Progression and Development in Education (ijpade) , 3(2), 72–95. https://doi.org/10.5281/zenodo.18108709

Sayı

Bölüm

Araştırma Makaleleri